.RU

Зертханалық сабақтарға арналған әдістемелік нұсқаулар

бет1/8Дата07.04.2017өлшемі1.07 Mb. 1 2 3 4 5 6 7 8

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті
Биология және химия кафедрасы


Ерғалиева А.Х., Айсабаева Р.М.

БЕЙОРГАНИКАЛЫҚ ХИМИЯ


Зертханалық сабақтарға арналған

әдістемелік нұсқаулар


Қостанай, 2007

ББК 24.1 я 73

Е 65

Құрастырушылар:

Ерғалиева Айжан Халиуллаевна – х.ғ.к., доцент

Айсабаева Раушан Мұсаевна – аға оқытушы


Рецензенттерi:

Абдықалықова Қ.А. – х.ғ.к., Қостанай мемлекеттiк педагогика институтының химия кафедрасының меңгерушісі

Алишева Р.Қ. – А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттiк университетінің биология және химия кафедрасының аға оқытушысы

Ергалиева А.Х., Айсабаева Р.М.

Бейорганикалық химия: Зертханалық сабақтарға арналған әдiстемелiк нұсқаулар. – Қостанай: А. Байтұрсынов атындағы ҚМУ, 2007. – 64 б.
Әдiстемелiк нұсқауларға енгізілген: химиялық зертханада қаупсіздік сақтау ережелері, жұмыс iстеу ережелері, химиялық реактивтердің сұрыпталуы, химиялық ыдыстардың түрлері, әрбiр тақырыпқа арналған қысқаша теориялық бөлiм, зертханалық жұмыстарды орындау сипаттамалары, бақылау тапсырмалары, анықтамалық бөлім.

Әдiстемелік нұсқаулар келесі мамандықтардың 1 курс студенттеріне арналған: 050801 - Агрономия, 050802 – Зоотехния, 050727 - Азық-түлік өнімдерінің технологиясы, 050728 - Өңдеу өндірістерінің технологиясы, 050732 - Стандарттау, сертификациялау және метрология, 050607 - Биология, 050608 – Экология.




ББК 24.1

Аграрлық-биологиялық институтының әдістемелік кеңесінде бекітілді:

24.11.2006 ж., Хаттама № 3

© А.Байтұрсынов атындағы

Қостанай мемлекеттік университеті

МАЗМҰНЫ



Кіріспе ...................................................................................................................

5

Алғашқы бөлім ...................................................................................................

6

1

Химиялық зертханада жұмыс iстеу ережелері ...........................................

6

2

Химиялық зертханада қауiпсiздiк сақтау ережелерi ................................

8

3

Химиялық реактивтердің квалификациялары ............................................

11

4

Химиялық ыдыстар........................................................................................

12

5

Химиялық ыдыстарды жуу ережелері .........................................................

17

6

Зертханалық жылытқыш құралдар ..............................................................

18

Негізгі бөлім.........................................................................................................

19

1

Зертханалық жұмыс № 1. Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары .......................................................................................................

19





1.1

Жалпы мәліметтер .................................................................................

19




1.2

Тәжірибелік бөлім .................................................................................

19




1.3

Бақылау тапсырмалары .........................................................................

21

2

Зертханалық жұмыс № 2. Химиялық реакцияның жылдамдығы. Химиялық тепе-теңдік ................................................................................

23





2.1

Жалпы мәліметтер .................................................................................

23




2.2

Тәжірибелік бөлім .................................................................................

24




2.3

Бақылау тапсырмалары ........................................................................

26

3

Зертханалық жұмыс № 3. Берілген проценттік концентрация бойынша ерітінді дайындау ......................................................................

28





3.1

Ерітінділердің концентрациясын сипаттайтын әдістер .....................

28




3.2

Тәжірибелік бөлім .................................................................................

34




3.3

Бақылау тапсырмалары ........................................................................

37

4

Зертханалық жұмыс № 4. Электролиттердің ерітінділерінің қасиеттері ......................................................................................................

38





4.1

Жалпы мәліметтер .................................................................................

38




4.2

Тәжірибелік бөлім ..................................................................................

39




4.3

Бақылау тапсырмалары .........................................................................

41


5

Зертханалық жұмыс № 5. Тұздардың гидролизі .....................................

42




5.1

Жалпы мәліметтер .................................................................................

42




5.2

Тәжірибелік бөлім ..................................................................................

42




5.3

Бақылау тапсырмалары .........................................................................

43

6

Зертханалық жұмыс № 6. Тотығу-тотықсыздану реакциялары ........

45




6.1

Жалпы мәліметтер .................................................................................

45




6.2

Тәжірибелік бөлім .................................................................................

45




6.3

Бақылау тапсырмалары .........................................................................

48

7

Зертханалық жұмыс № 7. Комплексті қосылыстар ...............................

50




7.1

Жалпы мәліметтер .................................................................................

50




7.2

Тәжірибелік бөлім .................................................................................

51




7.3

Бақылау тапсырмалары .........................................................................

52

Анықтамалық бөлім ..........................................................................................

54

Қосымша А. Кейбiр элементтердiң салыстырмалы электртерiстіктерi ................

54

Қосымша Б. Кейбiр заттардың түзiлуiнiң стандартты энтальпиясы ΔН0298, энтропиясы S0298 және Гиббстiң еркiн энергиясы ΔG0298 .....................................

55


Қосымша В. Натрий хлоридiнің ерiтiндiлерiнiң проценттiк концентрациялары және тығыздықтары ..............................................................................………….

57


Қосымша Г. Логарифмдер таблицасы ( екi таңбалы мантиссалар) ...........................

57

Қосымша Д. Әлсiз электролиттердiң стандартты жағдайдағы диссоциациялану константалары КДисс ..............................................................…………………...

58


Қосымша Е. Стандартты тотығу-тотықсыздану потенциалдары Ео ......................

59

Қосымша Ж. Комплексті иондардың тұрақсыздық константалары ...................

61

Қосымша К. Қышқылдардың, негіздердің ерiтiндiлерінiң проценттік концентрациялары мен тығыздықтары ................................................................

62


Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ...................................................................

64



КIРIСПЕ
Бейорганикалық химия курсын меңгеру процесi дәрiстер тыңдаудан, зертханалық жұмыстарды орындаудан және қорытындылаудан, практикалық (семинарлық) сабақтардан және студенттердiң өздiндік жеке тапсырмаларын орындаудан тұрады. Студенттiң пәнді меңгеру деңгейi ең бірінші оның ынта-жігеріне, екіншіден келесі факторларға байланысты:

• пәнге арналған оқу-әдістемелік кешенді (УМК) пайдалана білуіне;

• дәрiстердi қаншалықты ұқыпты тыңдап түсiнiп жазып алуына;

• зертханалық және практикалық сабақтарға қатысу белсенділігіне;

• өзбетімен оқулықтармен жұмыс істеу алу қабілетіне;

• анықтамалықтарды пайдалана бiлуiне;

• химиялық есептерді шығара білу қабілетіне;

• ағынды және шепті бақылаулардан дер кезінде өтуіне.

Зертханалық сабақтарды өту кезiнде студент теориялық бiлiмiн тереңдетедi және химиялық эксперименттi орындау iскерлiгiн меңгередi. Теорияны қаншалықты бiлгенмен эксперимент жүргiзе алмайтын студент алдағы уақытта жан – жақты бiлiмдi ауылшаруашылық маманы бола алмайды. Эксперимент жасап үйренуден қорықпау керек, ол практикамен келетiн қабiлет. Экспериментсiз құр таза теория есте ұзаққа сақталмайды, тез ұмытылады.

Студент жоғары оқу орнында эксперимент жасау iскерлiгiн жақсы меңгерсе алдағы уақытта мамандық иесi болған кезде кез- келген тапсырманы орындауда алғырлық және тапқыштық таныта бiледi, қойылған талапты қысқа жолмен тез жылдам орындай алатын болады.

Ұсынылып отырған әдiстемелiк нұсқаулар бойынша бiрiншi курс студенттерi “Бейорганикалық химия” пәнiнен жеті тақырып бойынша зертханалық жұмыстар орындайтын болады. Практикалық сабақтарда (семинарларда) теориялық сұрақтар талқыланады, есептер шығарылады, үйге берiлген тапсырмалар тексерiледi. Ал СОӨЖ сабақтарында СӨЖ тапсырмаларын орындау жөнінде және түсініксіз сұрақтар бойынша консультациялар беріледі

Дәріс сабақтарына өз алдына жеке дәптер арналады. Зертханалық сабақтар мен практикалық сабақтарға да жеке дәптер арнау керек. Бұл дәптер жұмыс дәптерi деп аталады. СӨЖ тапсырмаларына да жеке дәптер арнаған жөн. Дұрыс жүргiзiлген жұмыс дәптерi алдағы уақытта шептік бақылауларға, емтиханға дайындалғанда көп көмегін тигiзедi.

Студенттiң сабаққа қатысу белсенділігі, зертханалық және практикалық сабақтарға арналған жұмыс дәптерiн жүргiзуi, СӨЖ тапсырмаларын дер кезінде тапсыруы семестрлік рейтингті есептегенде ескерiледi.
АЛҒАШҚЫ БӨЛІМ


  1. Химиялық зертханада жұмыс істеу ережелері


1.1 Зертханалық жұмыстарға дайындалу
Зертханалық жұмыстар кезiнде тәжiрибелердi ойдағыдай орындау үшiн сабаққа ынта қойып дайындалу керек. Ол үшiн мына ережелердi есте ұстану керек:

- Берiлген тақырыпқа қатысты теориялық материалды алдын ала оқулықтан, әдiстемелiк нұсқаудан мұқият оқып түсiну қажет.

- Зертханалық жұмыстың орындалу барысымен танысып бақылау сұрақтарға жауап беру керек.

- Жұмыстың мақсатын, орындалу ретiн анық түсiнбей тұрып тәжiрибенi бастауға болмайды.

- Тәжiрибелердiң орындалу барысын, байқалған өзгерiстердi жұмыс дәптерiне бiрден жазып отыру керек.


  • Приборлар пайдаланылған болса, дәптерге олардың суретiн салу керек.

  • Зертханалық жұмыстардың нәтижелерiн есептеу жолдарын көрсетiп

жазып отыру керек. Графиктер болса сызып отыру керек.

- Есептеулер жүргiзу үшiн анықтамалық бөлiмнiң мәлiметтерiмен бiрге логарифмдiк таблицаны да пайдалана бiлу қажет.


Ескерту: Зертханалық жұмыстың нәтижелерiн, есептердiң шығару жолдарын жеке парақтарға жазуға болмайды, барлық мәлiметтер жұмыс дәптерiне жазылуы керек. Өйтпеген жағдайда салақтыққа, ұқыпсыздыққа жол берiледi.
1.2 Жұмыс дәптерiн дұрыс жүргiзу үшiн мына үлгiнi ұсынуға болады:
1. Сабақ өткiзiлген күндi жазу.

2. Сабақтың тақырыбын және номерiн жазу.

3.Тәжiрибенiң тақырыбын, номерiн, орындалу барысын жазу.

4. Бақылау нәтижелерiн, реакция теңдеулерiн, есептеулер жолын жазу, таблицаларды толтыру, прибор схемасын, графиктердi сызу.

5. Тәжiрибе нәтижесiн қорытындылау.

Жұмыс дәптерiн тәжiрибелердi жасау барысында қорытындылап отырып толтыру керек, ертеңге қалдыруға болмайды. Жұмыстың нәтижесiн ойланып қорытындылау керек, түсiнбей қорытынды жазуға болмайды. Түсiнбесеңiз, есте ештеңе сақталмайды.

Жұмыс дәптерiнiң сыртқы бетiне (не iшкi бетiне) студенттiң аты- жөнi, топ номерi, мамандығы, факультетi, практикумның атауы жазылады. Жұмыс журналын әр уақыт оқытушы тексерiп бағалап отырады.

1.3 Жұмыс iстеу ережелерi
1.Химиялық зертханада жұмыс iстегенде алдынан түймеленетiн мақта матадан тiгiлген халат кию керек.

2. Лабораторияда тыныштық және тәртiп сақтау керек.

3. Бiр столдың басында екi студент жұмыс iстеуi керек. Жұмыс орнын таза ұстау қажет, столдың үстiнде бөгде заттар (сумка, сырт киiм) болмауы керек.

4. Егер столға сұйық реактив төгiлсе, құрғақ реактив шашылса, столды сол сәтте сүртiп тазарту керек.

5. Ыстық заттарды столға қоюға болмайды, асбест сеткаға қою керек.

6. Химиялық реактивтер әдейi арналған жерде жабық банкаларда, құтыларда сақталады. Әрбiр банканың және құтының сыртына реактивтiң формуласы және концентрациясы жазылған этикетка жапсырылады. Тығыны жоқ құтыларда, қақпағы жоқ банкаларда реактивтi сақтауға болмайды.

7. Өте улы реактивтер жеке сейфте сақталады.
Химиялық реактивтермен жұмыс iстегенде келесi ережелердi ұстану керек:

-сұйық және құрғақ реактивтер салынған құтылар әрқашанда тығындаулы болуы керек. Құтыларды тек реактив керек болған кезде ашып реактивтiң керектi мөлшерiн алғаннан кейiн iлезде жауып қою керек;

- құтылардың тығындарын ауыстырмау керек. Әр құтыны өз тығынымен жабу қажет. Бұлай етпеген жағдайда реактивтер бiр- бiрiмен араласып сапасы төмендеп, тәжiрибе жасауға жарамсыз болып қалады;

- егер реактив құтыдан керектi мөлшерден артық алынса, артық мөлшерiн кейiн құтыға қайта құюға болмайды, себебi құтыдағы таза реактивтiң сапасының төмендеу қаупi туады;

- пайдаланылатын реактивтердi жеке жұмыс столына алып кетуге болмайды;

- сұйық реактивтердi құтының этикеткасын жоғары қаратып құю керек, сонда реактив этикеткаға тимейдi, этикетка бүлiнбейдi;

- реактив алу үшiн құтыны ашқанда тығынды қолда ұстау керек, не болмаса тығынның құтыға қарайтын жағын жоғары қаратып стол үстiне қоя тұру керек;

- тәжiрибе жасағанда пипеткамен реактивтiң аз мөлшерiн (1-3 тамшы) алуға тырысу керек. Тек әдейi көрсетiлген жағдайларда ғана бiрнеше мл алуға болады;

- реактивтердiң дәмiн көруге болмайды, себебi көп реактивтер улы заттар.

- күмiс тұздарының ерiтiндiлерiнiң қалдықтарын әдейi арналған ыдыстарға құйып жинау қажет. Себебi күмiс тұздары өте қымбат реактивтерге жатады. Артынан қалдықтар жиынтығынан күмiс катионы тотықсыздандырылып металл күйiнде бөлiнiп алынады;

- сiлтiлер мен қышқылдарды қалың қабырғалы шыны ыдыста сақтау керек. Жұқа қабырғалы шыны ыдыста сақтауға болмайды, себебi қышқылдар мен негiздердiң әсерiнен шыны желiнiп жұқарып сынып кетуi мүмкiн.

Зертханалық жұмыс орындалғаннан соң мына тәртіппен жұмыс орнын қалпына келтіру керек:

- әрбiр зертханалық сабақта екi студент кезекшi болады.

- пайдаланылған қағаздарды, фильтрлердi, сынған ыдыстарды әдейі арналған қыш ыдысқа немесе қоқыс шелегiне тастау керек.

- концентрлi қышқылдардың қалдығын әдейi арналған ыдыстарға құю керек.

- пробиркадағы сұйықты арнайы арналған сыртына СЛИВ (ҚАЛДЫҚ) деп жазылған банкаға құйып, ыдыстарды жуып, жұмыс орнын тәртiпке келтiру қажет.

Тәжiрибе ойдағыдай шықпаған жағдайда жақсылап ойланып, оқытушымен ақылдасып, тәжiрибенi қайта жасау керек.


2 Химиялық зертханада қауiпсiздiк сақтау ережелерi
1. Химиялық зертханада мiндеттi түрде болулары керек:

- өртсөндiргiш;

- құм салынған жәшiк;

- киiз немесе асбест жапқышы;

- дәрi - дәрмектер салынған жәшiк.
2. Көптеген газдар (сутегi, көмiртек (II) оксиді, күкiрттi сутек, метан, этан, пропан, ацетилен) ауамен өздiгiнен қопарылыс беретiн қоспалар түзедi. Сондықтан мұндай газдармен жұмыс iстегенде өте ұқыпты болу керек.

3. Концентрлi қышқылдарды сұйылтқанда, әсiресе концентрлi күкiрт қышқылын, қ ы ш қ ы л д ы с у ғ а қ ұ ю к е р е к, керiсiнше суды қышқылға құюға болмайды, себебi су қышқылмен араласқанда көп мөлшерде жылу бөлiнетiндiктен, су қайнап қышқылмен бiрге шашырап көзiңiз, бетiңiз күйiп қалуы мүмкiн.

3. Сiлтiлiк металдар (литий, натрий, калий) құрғақ керосин қабатының астында сақталады, с i л т i л i к м е т а л д а р ғ а с у т и м е у i к е р е к. Дымқыл қолмен ұстағанның өзiнде бұл металдар бiрден тұтанады, сондықтан қолдың терiсi қатты күйiп қалуы мүмкiн. Тәжiрибе жасағанда сiлтiлiк металдардың түйiршiктерiн құрғақ қысқышпен ғана алу керек. Жұмысты тартпа шкаф (тяга) астында орындау керек. Сiлтiлiк металдардың қиындыларын қоқыс шелегiне, канализацияға тастауға болмайды.

4.Спирт шамында қыздырғанда пробирканың аузын өзiңнен ары қаратып ұстау қажет, өйтпеген жағдайда пробиркадағы сұйық қайнап бетiңiзге шашырауы мүмкiн.


2.1 Химиялық зертханада өрт шығу қауiптiлiгi
Химиялық зертханада мына жағдайларда өрт қауiпi туу мүмкiн:

- қауiпсiздiк ережелерiн сақтамағанда;



- жылытқыш приборлардың дұрыс еместiгiнен;

- электр желiлерiнiң дұрыс еместiгiнен;

- тез тұтанғыш сұйықтармен (эфирлер, спирттер, бензин, керосин, ацетон, т.б.) жұмыс iстегенде жiберiлген қателiктерден.
Ең үлкен қауiп тез тұтанғыш сұйықтардың көп мөлшерiн еденге төгiп алғанда туады. Себебi: тез тұтанғыш сұйықтар iлезде түгел тұтанады. Өте қауiптi жәйт - майлы еденге сұйық оттектi төгiп алу. Мұндай жағдайда оттегi қопарылыс бередi.
2.2 Алғашқы өрт сөндiру құралдары
1 Киіз және асбест жапқыш өрттiң аумағы кiшкентай болғанда пайдаланылады.

2 Құрғақ құм тез тұтанғыш сұйықтардың аз мөлшерi жанған кезде пайдаланылады. Құм салынған жәшiктiң жанында мiндеттi түрде күрек болуы керек.

3 Су

3.1 Сумен араласатын сұйықтар (спирттер, органикалық қышқылдар, ацетон, т.б.) жанған кезде ө р т т i с у м е н с ө н д i р у г е б о л а д ы.

3.2 Сумен араласпайтын сұйық жанған кезде ө р т т i с у м е н с ө н д i р у г е б о л м а й д ы. Бұл жағдайда керiсiнше су өрттi одан сайын өршiтедi. Себебi- көптеген сумен араласпайтын тез тұтанғыш сұйықтар (бензол, эфирлер, бензин, т.б.) судан жеңiл, сондықтан олар су бетiнде қалқып жүредi де, судың аумағы көбейген сайын олардың да жану аумағы ұлғая түседi.

3.3 Ток көзiнен ажыратылмаған жанып жатқан электр приборларын, электр желiлерiн және сумен реакцияға түсетiн заттарды (сiлтiлiк металдарды, кальцийдiң карбидiн, металдардың гидридiн) с у м е н с ө н д i р у г е б о л м а й д ы.

4 ӨРТСӨНДIРГIШТЕР. Химиялық зертханада қолға ұстайтын өртсөндiргiштер (көбiктi, көмiрқышқылды, көмiрсутектердiң галоидты туындыларының негiзiнде өртсөндiргiш құрамды бөлiктерi бар) қолданылады.

4.1 Көбiктi өртсөндiргiштердiң (ОП-5 және ОП-М) зарядының массасы 10 кг болады, зарядтың шығу уақыты 55-70 секунд. Өртсөндiргiштiң толық салмағы 14,5-15 кг. Көбiктi өртсөндiргiштердiң өрт сөндiру қабiлетi өте жоғары, бiрақ зертханадағы бүкiл приборлар құрамында күкiрт қышқылы, натрий сульфаты бар көбiктiң астында қалады, сондықтан олардың коррозияға ұшырау қаупi күшейедi. Көбiктi өртсөндiргiштердi қолданудан бұрын электр тоғының көзi сөндiрiлуi қажет.

4.2 Көмiрқышқылды өртсөндiргiштердiң типтерi мынандай: ОУ-2, ОУ-5, ОУ-8, көлемдерi 2; 5 және 8 литрлiк болады. Химиялық зертханада көбiнесе ОУ-5 өртсөндiргiшi қолданылады. Таза сұйық СО2 –ден тұратын зарядының массасы 3,5 кг, барлық заряды 15 секундта шығып бiтедi. Көмiр қышқыл газының қарлы ағынының ұзындығы 4,5 метрге жетедi. Өртсөндiргiштiң толық салмағы 13,5 кг болады. Бұл өртсөндiргiштi қолданғанда ағынды төменнен жоғары қарай бағыттау керек. Көмiр қышқыл газының қарлы шығы аппаратураға ешқандай зақым келтiрмейдi және электр тоғын сөндiрмей- ақ өрттi сөндiре беруге болады.

4.3 Құрамы бромды метилге негiзделген өртсөндiргiштердiң (ОУБ-3, ОУБ-6) эффективтiлiгi көмiрқышқылды өртсөндiргiштерден 3,5 есе жоғары.


2.3 Жанып жатқан киiмдi сөндiру

Киiм жанған кезде жанған киiмдi судың көп мөлшерiн құйып немесе жерге аунау арқылы сөндiруге тырысу керек. Егер үстiндегi киiмi жанған адам не iстерiн бiлмей сасқалақтаса, жерге күшпен жатқызып, үстiн киiзбен тұмшалап жауып киiмнiң жануы тоқтағанша киiздi алмау керек.



2.4 Алғашқы көмек

Химиялық зертханада оңай қол жететiн жерде керектi дәрi –дәрмектер салынған жәшiк тұруы қажет. Дәрi – дәрмек салынған жәшiкте мына заттар болуға тиiстi:

- залалсыздандырылған бинт және мақта;

- 5 % йод ерiтiндiсi;

- 3 % натрий гидрокарбонатының ерiтiндiсi;

- күйiкке жағатын май;

- лейкопластырь;

- 3 % калий перманганатының ерiтiндiсi;

- 3 % сiрке қышқылының ерiтiндiсi;

- 3 % бор қышқылының ерiтiндiсi;

- 96 % этил спиртi;

- көзге дәрi тамызатын пипеткалар;

- пинцеттер, шыны таяқшалар, қайшы.

Химиялық зертханада мынадай келеңсiз жағдайлар орын алуы мүмкiн:

- шынымен кесiлген жарақат алу;

- термиялық және химиялық күйiктерге ұшырау;

- улы заттардың булары дем алу органдарына кездейсоқ түскеннен улану; - электр тоғына түсу.



Шынымен кесілген жарақат алған жағдайда ең алдымен спиртпен жуылған пинцетпен жарақаттағы шынының көзге көрiнетiн түйiршiктерiн алып тастау керек. Осыдан кейiн 3%-тiк калий перманганатының (КМnО4) ерiтiндiсiмен жуып, йодтың (I2) спирттегі 5%-тiк ерiтiндiсiн жағып, бинттеп тастау қажет.

Термиялық күйікті калий перманганаты немесе спирт ерiтiндiсiмен ақырындап сүртiп, үстiне күйiкке арналған майды жағып орау керек.

Қышқылдардың және фенолдардың әсерінен химиялық күйікке ұшыраған жағдайда, күйген жердi крандағы судың көп мөлшерiмен жуып, ас содасының (NаНСО3) 3%-тiк ерiтiндiсiмен шаю керек.

Сілтілердің әсерінен химиялық күйікке ұшыраған жағдайда күйген терiнi крандағы судың көп мөлшерiмен жуып, 3%-тiк сiрке қышқылымен немесе 3% -тiк бор қышқылымен шаю керек.

Көз химиялық күйікке ұшыраған жағдайда, бiрден көзді судың көп мөлшерiмен жуып, қышқыл шашыраған болса - 3%-тiк натрий гидрокарбонатының ерiтiндiсiмен, сiлтi шашыраған болса - 3%-тiк бор қышқылының ерiтiндiсiмен шайып, мiндеттi түрде дәрiгерге көрiну керек.

Улы заттар буы кенеттен тыныс алу органдарына түскен жағдайда, уланған адамды дереу таза ауаға шығарып, киiмдерiнiң түймесiн ағытып, басын жоғарылау қылып шалқасынан жатқызып дәрiгер шақыру керек.

Электр тоғына түскен жағдайда бiрден электр тогының рубильнигiнің СТОП (қызыл кнопканысын) басу арқылы сөндiру керек, не болмаса қорғағыш тығындарды (предохранительдердi) бұрап алып тастау қажет. Бұл екi жағдайды орындауға мүмкiндiк болмаса, ағаш таяқпен электр желiсiн ұрып үзiп тастау қажет. Электр тоғына түскен адамды электр тоғы сөнбейiнше жалаңаш қолмен ұстауға болмайды. Мiндеттi түрде қолға резина перчатка киiп тоқ соққан адамды электр тоғының желiсiнен тартып шығаруға болады. Егер тоқ соққан адам есiнен танып қалған болса, электр тоғы сөндiрiлгеннен кейiн дәрiгердiң келуiн күтпей-ақ, дереу жасанды түрде дем алдыруға кiрiсу керек.


  1. Химиялық реактивтердің квалификациялары


Достарыңызбен бөлісу:

vsyo-v-mire-sostoit-iz-vodi-voda-kak-zhidkoe-podvizhnoe-vsepronikayushee-yavilas-nachalom-vsego-drevnegrecheskij-filosof-fales-miletskij-konec.html
vsyu-velikuyu-otechestvennuyu-vojnu-mozhno-razdelit-na-tri-perioda.html
vt-firma-lenze-stranica-6.html
vtannya-lyudin-naukovcyu-vikladachu-vihovatelyu-uspshnomu-fnansistu-olegov-yaremenku-55-osvta-ukrani-2008-18sch-45-s7.html
vtb-vazhnee-futbola-na-istoricheskoj-scene-bolshogo-teatra-v-mezhdunarodnij-den-zashiti-detej-sobrali-vospitannikov.html
vtechenie-bolee-dvadcati-let-u-menya-bila-schastlivaya-vozmozhnost-rabotat-s-samimi-raznimi-lyudmi-prebivavshimi-v-sostoyanii-dushevnogo-krizisa-ispitivavshimi-pote-stranica-6.html
  • composition.bystrickaya.ru/organizaciya-ucheta-operacij-banka-s-cennimi-bumagami-na-materialah-zao-gazenergoprombank-stranica-3.html
  • uchitel.bystrickaya.ru/razdel-gramm-lomon-zdes-sohr-orientaciya-na-nem-lat-konstrukcii-s-ottyanutimi-nazad-skazuemimi-i-so-svobodnim-poryadkom-raspolozheniya-slov.html
  • grade.bystrickaya.ru/monografiya-rasschitana-na-praktikuyushih-yuristov-gosudarstvennih-i-municipalnih-sluzhashih-nauchnih-rabotnikov-prepodavatelej-aspirantov-studentov-yuridicheskih-vuzov-i-fakultetov.html
  • bukva.bystrickaya.ru/rabota-s-obektami-bolshogo-obema-v-ms-sql-i-ado.html
  • portfolio.bystrickaya.ru/osnovnie-ponyatiya-ob-utverzhdenii-polozheniya-ob-oplate-truda-rukovoditelej-municipalnih-obsheobrazovatelnih-uchrezhdenij.html
  • letter.bystrickaya.ru/nosit-prikladnoj-harakter-i-rassmatrivaetsya-primenitelno-k-arhitekturno-planirovochnim-resheniyam-kak-odin-iz-vozmozhno-priemlemih-metodov-proektirovaniya-pravoslavnih-hramov-sovremennogo-perioda.html
  • uchit.bystrickaya.ru/tematicheskij-plan-uchebnoj-disciplini-5-uchebno-metodicheskoe-obespechenie-uchebnoj-disciplini-razdel-metodicheskie-rekomendacii-po-izucheniyu-uchebnoj-disciplini-konstitucionnoe-pravo.html
  • lesson.bystrickaya.ru/metodicheskie-rekomendacii-po-speckursu-prestupleniya-v-sfere-ekonomicheskoj-deyatelnosti.html
  • tests.bystrickaya.ru/kompromissi-i-protivorechiya-eta-kniga-vishedshaya-iz-pod-pera-celoj-gruppi-vedushih-specialistov-predstavlyaet-soboj.html
  • portfolio.bystrickaya.ru/organizacionnaya-struktura-prepared-by-special-rapporteur-pavel-sulyandziga.html
  • apprentice.bystrickaya.ru/voprosi-po-buhuchetu-chast-9.html
  • credit.bystrickaya.ru/omarova-lzzat-tlpizi-kredittk-oitu-zhjesnde-studentterd-ksbi-zirettlktern-aliptastirudi-pedagogikali-sharttari.html
  • pisat.bystrickaya.ru/tehnicheskoe-zadanie-instrukciya-dlya-uchastnika-zaprosa-kotirovok-tipovoj-dogovor.html
  • student.bystrickaya.ru/1ablet-br-adamdi-eknshsnen-azhiratatin-dara-psihologiyali-erekshelk-barshaa-brdej-tn-asietter-ablet-bola-almajdi.html
  • predmet.bystrickaya.ru/santalovoe-maslo-kniga-yavlyaetsya-nadezhnim-spravochnikom-ne-tolko-dlya-specialistov-parfyumernogo-proizvodstva-no.html
  • thesis.bystrickaya.ru/pravo-na-krizis-povliyaet-li-krizis-v-ssha-na-rossijskij-rinok-1-rieltori-4-pavel-kuznecov-rieltori-urala-luchshie-v-rossii-4.html
  • uchitel.bystrickaya.ru/razvitie-torgovih-otnoshenij-i-integracionnih-processov-nauchnie-trudi-20r-nekotorie-aktualnie-voprosi-agrarnoj-politiki-rossii.html
  • literature.bystrickaya.ru/buntuyushij-chelovek-gosudarstvennij-terrorizm-i-irracionalnij-terror.html
  • tests.bystrickaya.ru/master-kontrolnij-uchastka-ceha-osnovnie-trebovaniya-predyavlyaemie-k-oformleniyu-dolzhnostnoj-instrukcii.html
  • lecture.bystrickaya.ru/animacionnoe-kino-v-sovremennoj-obrazovatelnoj-srede-mediaobrazovanie-rossijskij-zhurnal-istorii-teorii-i-praktiki.html
  • lesson.bystrickaya.ru/narodzhenya-zrok.html
  • occupation.bystrickaya.ru/metodicheskie-ukazaniya-po-izucheniyu-disciplini-dlya-studentov-ekonomicheskogo-fakulteta.html
  • turn.bystrickaya.ru/osnovnaya-obrazovatelnaya-programma-nachalnogo-obshego-obrazovaniya-byudzhetnogo-obsheobrazovatelnogo-uchrezhdeniya-licej-74-omsk-2011-stranica-6.html
  • holiday.bystrickaya.ru/ne-zapadnij-stranica-5.html
  • testyi.bystrickaya.ru/apparatnie-i-programmnie-trebovaniya-sistemi-edelvejs-master-tur.html
  • uchebnik.bystrickaya.ru/v-tretej-glave-analiz-i-sintez-medicinskih-sistem-podderzhki-prinyatiya-reshenij-na-osnove-tehnologij-statisticheskogo.html
  • institute.bystrickaya.ru/glava-4-psihokorrekcionnie-tehnologii-pri-zaderzhke-psihicheskogo-razvitiya-u-detej-i-podrostkov.html
  • portfolio.bystrickaya.ru/polozhenie-o-provedenii-v-hgaep-dalnevostochnoj-regionalnoj-olimpiadi-po-informatike-sredi-shkolnikov-it-olimpiadi.html
  • zanyatie.bystrickaya.ru/regionalnie-sro-24-nyusmejkeri-10.html
  • desk.bystrickaya.ru/plan-vvedenie-istoricheskie-svedeniya-nauchno-prakticheskaya-znachimost-medoti-issledovaniya-primenenie-stvolovih-kletok-sovremennoe-sostoyanie.html
  • control.bystrickaya.ru/domnul-vucea-zakona-o-osnovama-sistema-obrazovaa-i-vaspitaa-sluzhbeni-glasnik-rs-br-6203-6403-ispravka.html
  • urok.bystrickaya.ru/prepodobnij-avva-dorofej-dobrotolyubie-tom-2.html
  • ekzamen.bystrickaya.ru/rol-sredstv-massovoj-informacii-v-sovremennom-obshestve-nastolko-velika-chto-bolshinstvo-issledovatelej-nazivayut-poslednie-desyatiletiya-xx-v-i-nachalo-xxi-v-no.html
  • school.bystrickaya.ru/kolpakidi-a-i-prohorov-d-p-imperiya-gru-ocherki-istorii-rossijskoj-voennoj-razvedki-stranica-25.html
  • education.bystrickaya.ru/0bra30va-vii-mezhdunarodnaya-nauchnaya-konferenciya-novie-informacionni-tehnologii-i-menedzhmen-stranica-2.html
  • © bystrickaya.ru
    Мобильный рефератник - для мобильных людей.